Το νευρικό σύστημα και η κινητικότητα: γιατί το σώμα “κρατάει” την ένταση

Συχνά πιστεύουμε πως η δυσκαμψία στο σώμα μας οφείλεται αποκλειστικά στους μυς ή στις αρθρώσεις. Όμως, στην πραγματικότητα, η κινητικότητα δεν είναι μόνο θέμα μυϊκής ευλυγισίας — είναι κυρίως θέμα νευρικού συστήματος. Το σώμα μας κινείται, αντιδρά και “κρατάει” την ένταση σύμφωνα με τα μηνύματα που λαμβάνει από τον εγκέφαλο. Αν το νευρικό μας σύστημα δεν αισθάνεται ασφαλές, περιορίζει την κίνηση για να μας προστατεύσει.

Το σώμα ως καθρέφτης του νευρικού συστήματος

Το νευρικό σύστημα είναι ο αγωγός επικοινωνίας μεταξύ νου και σώματος. Κάθε μυϊκή σύσπαση, κάθε κίνηση, ακόμη και κάθε αναπνοή, ξεκινά από ένα νευρικό ερέθισμα. Όταν το νευρικό σύστημα βρίσκεται σε ισορροπία — στη λεγόμενη κατάσταση “rest and digest” — το σώμα μπορεί να κινηθεί με ροή, άνεση και ευκολία. Αντίθετα, όταν βρισκόμαστε σε κατάσταση άγχους ή επιβίωσης (“fight or flight”), οι μύες συσπώνται, η αναπνοή γίνεται ρηχή και η κινητικότητα μειώνεται.

Το σώμα, λοιπόν, δεν “κολλάει” τυχαία. Αντί να σκεφτόμαστε “είμαι άκαμπτος”, μπορούμε να ρωτήσουμε “τι προσπαθεί να προστατέψει το σώμα μου αυτή τη στιγμή;”.

Όταν η ένταση γίνεται συνήθεια

Το νευρικό σύστημα έχει μνήμη. Όταν επαναλαμβάνουμε μοτίβα έντασης — είτε σωματικά (π.χ. κακή στάση, καθιστική ζωή) είτε ψυχολογικά (π.χ. στρες, φόβος, πίεση) — το σώμα τα αποθηκεύει ως “κανονικότητα”. Έτσι, ένας μυς μπορεί να μένει ενεργοποιημένος ακόμη κι όταν δεν υπάρχει ανάγκη.

Αυτός είναι και ο λόγος που η χαλάρωση δεν είναι πάντα εύκολη. Για να αφήσει το σώμα την ένταση, πρέπει πρώτα να νιώσει ασφάλεια. Και η ασφάλεια δεν είναι μόνο εξωτερική συνθήκη — είναι νευρολογική κατάσταση.

Πώς η yoga και το mobility βοηθούν

Η πρακτική της yoga και οι ασκήσεις mobility μπορούν να λειτουργήσουν ως “επανεκπαίδευση” του νευρικού συστήματος. Μέσα από αργή, συνειδητή κίνηση και ρυθμική αναπνοή, ο εγκέφαλος αρχίζει να λαμβάνει το μήνυμα ότι το σώμα μπορεί να κινηθεί χωρίς κίνδυνο. Έτσι, σταδιακά χαλαρώνουν οι προστατευτικοί μηχανισμοί που περιορίζουν την κίνηση.

Για παράδειγμα:

Στην πρακτική ενός mobility flow, όταν κινούμαστε με παρουσία και έλεγχο, ενεργοποιούμε τους υποδοχείς της ιδιοδεκτικότητας — τα “μάτια” του νευρικού συστήματος μέσα στο σώμα. Αυτοί οι υποδοχείς ενημερώνουν τον εγκέφαλο για τη θέση και την ασφάλεια του σώματος στον χώρο.

Μέσα από συνειδητή αναπνοή, στέλνουμε μήνυμα ηρεμίας στο πνευμονογαστρικό νεύρο, το οποίο μειώνει την ένταση και επαναφέρει ισορροπία.

Καθώς αυξάνεται η αίσθηση ελέγχου και σταθερότητας, ο εγκέφαλος “επιτρέπει” περισσότερη κινητικότητα. Η ευλυγισία έρχεται φυσικά, όχι με πίεση.

Το σώμα θυμάται, αλλά μπορεί και να μάθει ξανά

Πολλοί άνθρωποι βιώνουν στιγμές απελευθέρωσης μέσα από την κίνηση — ένα δάκρυ, μια βαθιά ανάσα, ένα αίσθημα ανακούφισης. Δεν είναι τυχαίο. Όταν το σώμα αφήνει ένταση, αφήνει και συναισθήματα που είχαν αποθηκευτεί σε εκείνους τους ιστούς. Αυτό δεν είναι μυστικισμός, αλλά νευροσωματική απελευθέρωση.

Η κινητικότητα δεν είναι, λοιπόν, μόνο φυσική ικανότητα. Είναι μια πρακτική αυτορρύθμισης, μια γλώσσα επικοινωνίας με το νευρικό μας σύστημα. Κάθε φορά που κινούμαστε με επίγνωση, του λέμε: “Είσαι ασφαλές. Μπορείς να χαλαρώσεις.”

Ένα νέο είδος ευλυγισίας

Η πραγματική ευλυγισία δεν μετριέται στο πόσο βαθιά φτάνεις σε μια asana, αλλά στο πόσο ελεύθερα νιώθεις μέσα στο σώμα σου. Η κινητικότητα που γεννιέται από ένα ρυθμισμένο, ήρεμο νευρικό σύστημα δεν είναι μόνο πιο λειτουργική — είναι και πιο βιώσιμη.

Όταν δίνουμε στο σώμα χρόνο, αναπνοή και εμπιστοσύνη, τότε αυτό δεν χρειάζεται πια να “κρατάει” τίποτα. Μπορεί απλώς να κινηθεί.

«When you listen to your body whisper, you don’t have to hear it scream.»

B.K.S. Iyengar

Την επιμέλεια του άρθρου υπογράφει η Βασιλική Παπακωσταντίνου, δασκάλα yoga 200 ωρών από το Mandala Academy. Διδάσκει yoga και mobility στο Mandala, με έμφαση στη συνειδητή κίνηση και τη σύνδεση σώματος–νευρικού συστήματος.